Berlin Eğitim Müşavirliği

Avrupa'daki En Eski Osmanlı Temliknamesi

Avrupa'daki En Eski Osmanlı Temliknamesi

İstanbul Medeniyet Üniversitesi Öğretim Üyesi Dr. Güler Doğan Averbek'in yürüttüğü "Berlin Devlet Kütüphanesinde bulunan ?Kayıtsız Türkçe Yazmaların Tespiti" projesi kapsamında yapılan çalışmalar sırasında Avrupa'daki en eski Osmanlı temliknamesi ortaya çıktı.

Temlikname, 29 Ocak 2020 tarihinde Berlin Devlet Kütüphanesinde düzenlenen bir etkinlikte sergilendi.  Araştırmacı, Dr. Güler Doğan Averbek, Osmanlı padişahları tarafından verilen beratın bir çeşidi olan ve mülk ihsan edildiğini gösteren temliknamenin 2. Murat'ın ilk saltanatı dönemine ait ve bu türde Avrupa'nın en eski belgesi olduğunu söyledi.

Beratın Hicri 845 (Miladi olarak 1441) tarihini taşımakta ve  içerik olarak da 2. Murat tarafından dönemin veziri Fazlullah Paşa'ya devlete sağladığı yararlar neticesinde bugün Bulgaristan sınırları içinde kalan Saruhan Sancağı'na bağlı Batıkon köyünün tüm müştemilatıyla verildiğini göstermekte.  

Doğan Averbek, "Bizim için eski olması belgeyi önemli kılan bir unsur. 2. Murat döneminden çok fazla bu türde esere sahip değiliz bugün. Şahitlerin isimleri oldukça dikkat çekici. Çandarlı Halil Paşa var aralarında. Yine burada Osmanlı idari teşkilatı açısından öne çıkan bir husus var. Biz o tarihte henüz defterdar makamının tesis edilmiş olduğunu görüyoruz. Bu da tabii belgeyi yine önemli kılan unsurlardan biri." dedi.

Belge okunabilir durumdadır. Araştırmacının ifadesine göre, "Bunlar şahıslara verilen belgeler olduğu için şahıs bunu kendisi muhafaza ediyor. Tabii üst tarafına bir deri yapıştırmış, özellikle tuğra bölgesini koruyabilmek için. Bu sayede tuğra korunmuş. Sürekli katlanarak taşındığından, sürekli şahıslardan şahıslara nakledildiği için de çok yıpranmış. Kat yerleri çok yıpranmış. Bunların sonraki tarihlerde yırtılmaması ve yazının daha fazla zarar görmemesi için düzleştirilerek muhafaza edilmesi lazım."

Doğan Averbek, Berlin Devlet Kütüphanesinde 1300'den fazla kayıtsız Türkçe yazma bulunduğunu ifade ederek, "Üniversitemin desteğiyle yazmaların her biri için tespit fişini oluşturabilmek amacıyla buraya geldim. Bunu da (temliknameyi) onların arasında gördüm. Kataloglanmadığı için şu an araştırmacıların kullanımına kapalı. Ama oluşturduğumuz tespit fişiyle ve restore edildikten sonra incelemeye açık hale gelecek." şeklinde konuştu.

Bunun önemli şahsa ait bir belge olduğunu ve muhtemelen miras yoluyla veya başka kanallarla buraya kadar geldiği için hiçbir zaman resmi kurumun kayıtlarına girmediğini vurgulayan Doğan Averbek, belgeyi burada gördükten sonra ilgili yetkililere ve Türkiye'nin Berlin Büyükelçiliğine bilgi verildiğinin altını çizdi.

"Burada belgeyi gördüğümüz zaman içinde bulunduğu durum çok içimizi acıttı." diyen Doğan Averbek, Berlin Büyükelçiliği Eğitim Müşaviri Prof. Dr. Cemal Yıldız'ın konuyla ilgilendiğini, yapılan görüşmeler sonucunda Berlin'deki iş insanı Vahap Bayram'ın katkılarıyla 15. asra ait olan belgenin restore edileceğinden memnuniyet duyduğunu kaydetti.

Bu belgenin Berlin Devlet Kütüphanesinin mülküne girmiş olduğuna ve bunu buradan almanın mümkün olmadığına dikkati çeken Doğan Averbek, şimdi en azından iyi muhafaza edilmesinin sağlanabileceğini ve araştırmacıların erişimine açılabileceğini dile getirdi.

Eserin restorasyonu yaklaşık 6 ay sürecektir. 

Kütüphanede Osmanlı dönemine ait, değişik tarihlerde, kaynağı ve buraya ne şekilde geldiği bilinmeyen çok sayıda belge bulunmaktadır, bazılarını Doğan Averberk çözümlemiştir ve bu belgeler  yayımlanacaktır. Belgeler restorasyondan geçtikten sonra kullanıma açılacak ve dijital olarak da yayımlanacaktır. Bu yıl Müşavirliğimizin girişimi ile 10 civarında eserin restorasyonu gerçekleştirilecektir.

Bu tarihi eserlerin restorasyonunu, sanatsever iş insanı Vahap Bayram üstlenmiştir.

Berlin Devlet Kütüphanesinde ayrıca 1916'da İstanbul'da basılmış Türkçe- Almanca bir sözlük tespit edilmiştir. Bu sözlük de Müşavirliğimizin girişimleriyle bir yayınevinde basılacaktır.

İş insanı Bayram da tarihi sevdiğini, bu tür eserler gelecek nesiller için önemli ve faydalı olduğu için bu faaliyetleri desteklediğini kaydetti.

 

30-01-202030-01-202030-01-202030-01-202030-01-202030-01-202030-01-202030-01-202030-01-202030-01-202030-01-202030-01-202030-01-202030-01-202030-01-202030-01-202030-01-202030-01-202030-01-202030-01-202030-01-202030-01-202030-01-202030-01-2020

Botschaft der Republik Türkei, Abt. für Bildungswesen, Tiergartenstr 19/21 10785 Berlin - 00 49 30 275 851 12

MEB © - Tüm Hakları Saklıdır. Gizlilik, Kullanım ve Telif Hakları bildiriminde belirtilen kurallar çerçevesinde hizmet sunulmaktadır.